Güvenlik ayakkabısı seçerken iki kişi aynı rafa bakıp farklı şeyler alır; çünkü ayakkabının dilindeki kısa kodlar çoğu zaman okunmaz. Oysa EN ISO 20345 standardı, koruma seviyesini birkaç harfle net biçimde özetler. Bu kodları tanımak, hem yetersiz hem de gereğinden ağır/pahalı modeli almanın önüne geçer.
Temel taş: 200 joule burun koruma
EN ISO 20345 kapsamındaki tüm "güvenlik" ayakkabılarının ortak özelliği 200 joule darbeye dayanıklı burun korumasıdır (çelik ya da kompozit). Burun koruması 100 J olan hafif modeller "iş ayakkabısı" sınıfına (EN ISO 20347) girer ve farklı bir standarttır. Yani işinizde düşen nesne riski varsa, başlangıç noktanız 20345'tir.
Seviyeler: SB'den S3'e
- SB — temel: Yalnızca 200 J burun. Diğer özellikler garanti değildir.
- S1: SB + kapalı topuk + antistatik (A) + enerji emici topuk (E) + yağa dayanıklı taban. Kuru iç mekan için tipik.
- S1P: S1 + delinmeye karşı taban (P). Çivi/sivri atık riski olan zeminlerde önemli. Örn. CLAW FLEX LOW S1P.
- S2: S1 + üst malzemenin su emme/geçirmeye karşı direnci (WPA — 2022 öncesi adı "WRU"). Islak ama dış mekan olmayan ortamlar.
- S3: S2 + delinme koruması (P) + petenli (profilli) taban. İnşaat ve dış saha için en yaygın seçim. Örn. ALUNI S3S SRC bot.
- S6 / S7 (2022 ile geldi): sırasıyla S2 ve S3'ün üzerine tüm ayakkabı su geçirmezliği (WR) eklenmiş hâli. Yani eskiden "S3 + WR" diye yazdığınız bot artık tek kodla S7'dir.
Delinme koruması — P / PL / PS: EN ISO 20345:2022 ile üç ayrı kod tanımlandı ve sık karıştırılır. P = metalik (çelik) ara taban, 4,5 mm çivi ile test. PL = metalik olmayan (tekstil/kompozit) ara taban, yine 4,5 mm çivi. PS = metalik olmayan ara taban, daha ince 3,0 mm çivi ile test — ince çivi gücü daha küçük alana yığdığı için PS, PL'den daha yüksek korumadır. Metalik olmayan tabanlar daha hafif/esnektir ve tabanın daha geniş alanını kaplar; yalnızca P çeliktir.
Kaymazlık: SRA/SRB/SRC mi, yoksa SR mi?
Bu, en çok karıştırılan konudur — çünkü standart 2022'de değişti:
- EN ISO 20345:2011 (eski): kaymazlık ayrı bir işaretle gösterilirdi — SRA (deterjanlı seramik zemin), SRB (gliserinli çelik zemin), SRC (ikisini de geçer, en kapsamlı). Piyasadaki birçok modelde hâlâ bu işaretleri görürsünüz.
- EN ISO 20345:2022 (yeni): SRA/SRB/SRC kaldırıldı. Kaymazlık artık her güvenlik ayakkabısı için zorunlu temel gerekliliktir — yani ayrı bir harf taşımaz. İlave (gliserinli seramik zemin) testini de geçen modeller tek bir "SR" işareti alır.
Pratik karşılık: yeni SR, kabaca eski SRC'nin yerini tutan opsiyonel üst kademedir; temel kaymazlık ise artık zaten her modelde vardır. Ayakkabıda SRC görüyorsanız 2011'e, sade SR görüyorsanız 2022'ye göre belgelenmiş olabilir. (İki standart bir süre piyasada birlikte bulunur.)
Ortama göre karşınıza çıkabilecek diğer kodlar: HRO (sıcak temas tabanı 300 °C, asfalt/döküm), CI (soğuk yalıtım), HI (sıcak yalıtım), FO (yakıt-yağa dayanıklı taban), M (metatarsal/tarak koruması), A (antistatik). Not: ESD (elektronik üretimi için kontrollü boşalım) EN ISO 20345'in kendi kapsamında değil, ayrı bir standartla (EN 61340) belgelenir; "antistatik (A)" ile ESD aynı şey değildir. Örneğin içi kürklü Perlite S3 SRC CI soğuk depo için, HRO tabanlı modeller ise sıcak yüzey işleri için tasarlanır.
Özet: işten koda doğru seçim
Önce zemini ve riski tanımlayın — ıslak mı, yağlı mı, delici atık var mı, soğuk mu? Sonra gereken harfleri belirleyin. Kuru montaj hattı için S1P çoğu zaman yeterliyken, dış inşaat için S3 (kalıcı ıslaksa su geçirmez S7) mantıklı tabandır; kaygan zeminde mutlaka SRC ya da yeni SR kaymazlığını arayın. Tüm seçenekler için ayak koruma ve iş botları kategorilerine bakabilirsiniz.